Κοζανίτικη Αποκριά
Το σημαντικότερο έθιμο της πόλης και μια εμπειρία που πραγματικά αξίζει να ζήσεις είναι αναμφίβολα η Κοζανίτικη Αποκριά. Οι ρίζες της χάνονται πίσω στον 17ο αιώνα, όταν μεταμφιεσμένοι γυρνούσαν στους δρόμους από την Πρωτοχρονιά μέχρι τη γιορτή του Αγίου Ιωάννη, τραγουδώντας και γλεντώντας. Από τότε μέχρι σήμερα, η πόλη συνεχίζει με τον ίδιο ενθουσιασμό μια παράδοση γεμάτη μουσική, φωτιές και ζωντάνια.
Οι εκδηλώσεις, που διοργανώνονται στην πόλη και στις τοπικές κοινότητες, ξεκινούν την Τσικνοπέμπτη και κορυφώνονται την Κυριακή της Αποκριάς. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επιδείξεις παραδοσιακών χορευτικών συγκροτημάτων από όλη την Ελλάδα στην κεντρική πλατεία της πόλης, μουσικές συναυλίες, αποκριάτικες θεατρικές παραστάσεις — συχνά στο κοζανίτικο γλωσσικό ιδίωμα — καθώς και εποχικά εργαστήρια στη Δημοτική Βιβλιοθήκη και παιδικό καρναβάλι με παραδοσιακά παιχνίδια και πολλές εκπλήξεις. Κάθε βράδυ ένας από τους Φανούς παρουσιάζει χορούς και τραγούδια προσκαλώντας όλους να συμμετάσχουν στο γλέντι.
Την Κυριακή της Αποκριάς πραγματοποιείται μεγάλη καρναβαλική παρέλαση από άρματα και μασκαράδες με σκωπτικό κυρίως χαρακτήρα. Μετά το τέλος της, ο Δήμαρχος της πόλης ανάβει τον κεντρικό Φανό στην πλατεία και ακολουθεί γλέντι, ενώ οι υπόλοιποι Φανοί ανάβουν ταυτόχρονα το βράδυ στις γειτονιές της πόλης. Γύρω από τις φωτιές, τον γιορτινό τόνο δίνουν το κρασί που ρέει, οι τοπικοί μεζέδες, οι χοροί, οι μουσικές και τα γνωστά «ξινέντραπα» -σκωπτικά, ανατρεπτικά τραγούδια που αμφισβητούν την καθιερωμένη τάξη πραγμάτων, τις ιεραρχίες και τα κοινωνικά όρια. Αξίζει να γνωρίζεις ότι είναι τέτοια η σημασία του εθίμου για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας, που έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Αν βρεθείς τέτοιες μέρες στην Κοζάνη, εύκολα θα διαπιστώσεις την κεντρική θέση του στην πολιτιστική ταυτότητα και τη συλλογική μνήμη της πόλης.
