Δεσκάτη
Τα πάντα για τη μικρή πολιτεία
Λίγες μέρες στην αγκαλιά της φύσης και της ορεινής κωμόπολης με τους ήρεμους ρυθμούς, τους εγκάρδιους κατοίκους και την ιδιαίτερη ντοπιολαλιά, αρκούν για να σε μυήσουν σε έναν χαλαρότερο τρόπο ζωής και να σε αποφορτίσουν από την ένταση της αστικής καθημερινότητας.
Χτισμένη σε οροπέδιο και περιτριγυρισμένη από καταπράσινα βουνά, η ήσυχη Δεσκάτη, έδρα του ομώνυμου Δήμου και νοτιότερη κωμόπολη της Μακεδονίας, αποτελεί διοικητικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο, αλλά και σημαντικό κτηνοτροφικό πόλο της περιοχής. Δεν φτάνεις ως εδώ για τα επιβλητικά αρχοντικά, τα γραφικά σοκάκια ή τους σπουδαίους αρχαιολογικούς θησαυρούς. Εδώ έρχεσαι για να απολαύσεις έναν ήρεμο τρόπο ζωής, να νιώσεις ξανά τον χρόνο να κυλά αργά, να γνωρίσεις πίνοντας ντόπιο τσίπουρο ανθρώπους αυθεντικούς και καλόκαρδους, που συχνά θα ακούσεις να μιλούν στην ντοπιολαλιά τους –ίσως μάλιστα σου φανεί αρχικά παράξενη, αλλά σύντομα θα την εκτιμήσεις ως πολύτιμο κομμάτι της ξεχωριστής τους ταυτότητας.
Γεύσεις, ήχοι και μικρές στάσεις
Στη Δεσκάτη θα δοκιμάσεις αυθεντικές γεύσεις από ντόπια, καλομαγειρεμένα κρέατα και πλούσια τυριά, που μοσχοβολούν τα βοτάνια των βουνών της, θα ευχαριστηθείς χειροποίητες πίτες και γλυκά φτιαγμένα με τους καρπούς του τόπου και θα διασκεδάσεις με παραδοσιακούς ήχους που έρχονται από τα βάθη των αιώνων. Θα κάνεις βόλτες στους πεζόδρομους στο κέντρο της πόλης και στις δύο πλατείες της, θα επισκεφτείς το Λαογραφικό Μουσείο για ένα νοσταλγικό ταξίδι στον χρόνο και οπωσδήποτε θα σταθείς στην όμορφη εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.
Μια τελευταία στάση για να ξαναγυρίσεις
Αν θες να σιγουρέψεις την επιστροφή σου σε αυτόν τον υπέροχο τόπο, μην παραλείψεις να πιεις νερό από τη Βρυσοπούλα στην περιοχή Κογιάθκα –λένε πως όποιος το γευτεί, επιστρέφει ξανά και ξανά στην αγκαλιά της Δεσκάτης.
Το ταξίδι στη Δεσκάτη δεν είναι απλή επίσκεψη σε μια άγνωστη γωνιά της Δυτικής Μακεδονίας. Είναι ένα μοναδικό ραντεβού με την περήφανη ψυχή των ελληνικών βουνών, τους ζεστούς ανθρώπους τους και τις ολοζώντανες παραδόσεις τους.
Στη νοτιοανατολική γωνιά των Γρεβενών, εκεί όπου η Μακεδονία συναντά τη Θεσσαλία, απλώνεται ο Δήμος Δεσκάτης. Ένα ανέγγιχτο ορεινό τοπίο, που αναδύθηκε από τον θρυλικό ωκεανό της Τηθύος, όπου ακόμη και σήμερα μπορείς να «διαβάσεις» τη γεωλογική ιστορία του κόσμου.
Η φύση σε καλεί
Το φυσικό περιβάλλον δεσπόζει και είναι μαγευτικό: οι επιβλητικοί όγκοι των Χασίων και των Καμβουνίων κυριαρχούν, στις καταπράσινες πλαγιές συναντιούνται έλατα, πεύκα, βελανιδιές, ο κελαρυστός Αλιάκμονας σχίζει τα βουνά με τη φιδίσια κοίτη του κι ο αέρας μοσχοβολάει βότανα και τσάι του βουνού. Καθώς διασχίζεις τα μονοπάτια ανάμεσα σε ολόφυτες εκτάσεις, καθάρια νερά και φαράγγια, ένας ολόκληρος φυσικός κόσμος, ζωηρός και αεικίνητος, ζωντανεύει γύρω σου: ήξερες ότι εδώ ζουν λύκοι, αετοί, ζαρκάδια, νυφίτσες, ασβοί, αλλά και φλύαρα, πολύχρωμα πουλιά, κότσυφες, κίσσες, τρυγόνια, τσίχλες, σιταρήθρες και μελισσοφάγοι;
Χωριά, ιστορία και άνθρωποι
Δεν είναι όμως μόνο η φύση που σε μαγεύει στη Δεσκάτη. Η ιστορία της, που ξεκινά από τους προϊστορικούς χρόνους (όπως μαρτυρούν οι εγκαταλειμμένοι οικισμοί Λόη, Ρόγγια, Καλύβια–Γκορτσιά και Μέλοβο) και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, σου αποκαλύπτει έναν τόπο με βαθιές ρίζες στο παρελθόν. Το ίδιο και η σημαντική θρησκευτική κληρονομιά της, με εκκλησίες και μοναστήρια, όπως της Ιεράς Μονής Αγίου Νικάνορα Ζάβορδας, της Ευαγγελίστριας Βουνάσας και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Τορνικίου να συγκαταλέγονται στα κορυφαία αξιοθέατα της περιοχής. Τα γραφικά χωριά της Δεσκάτης σε περιμένουν για μοναδικές εξερευνήσεις. Πολλά, όπως η Κατάκαλη και ο Άγιος Γεώργιος, περιβάλλονται από πλούσια φυσικά τοπία και φιλοξενούν μεγάλη βιοποικιλότητα, ενώ άλλα, όπως η Παλιουριά, εκτός από τη φυσική ομορφιά τους διαθέτουν και ό,τι χρειάζεσαι για να ξεκουραστείς, να χαλαρώσεις και να διασκεδάσεις.
Η ψυχή του τόπου, όμως, είναι οι άνθρωποί του. Αυθεντικοί, εγκάρδιοι και ζεστοί, σε καλωσορίζουν με χαμόγελο και λαχταρούν να σου γνωρίσουν αυτή την τόσο «αφιλόξενα φιλόξενη» γωνιά, που είναι το σπίτι τους, κερνώντας σε ένα τσιπουράκι, λίγο κρασί και τοπικές γεύσεις αυθεντικής ορεινής κουζίνας. Θα τους βρεις στις πλατείες και στις εκκλησιές, όπου αναβιώνουν έθιμα αιώνων, αλλά και σε εκδηλώσεις που δεν πρέπει να χάσεις.
Ακολουθώντας τη διαδρομή της Δεσκάτης στον χρόνο
Από τη Νεολιθική εποχή στους μεσαιωνικούς οικισμούς και από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Απελευθέρωση και το σήμερα –μια γρήγορη ματιά στην ιστορία της Δεσκάτης
Χτισμένη σε στρατηγικό οροπέδιο της Δυτικής Μακεδονίας, η Δεσκάτη είναι τόπος με παρουσία που ξεκινά από τη Νεολιθική Εποχή. Αν και η ακριβής χρονολογία ίδρυσής της δεν είναι γνωστή ούτε υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες για την πρώτη χιλιετία, αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν μια περιοχή με αδιάλειπτη ζωή στην αρχαιότητα. Οι τρεις οικισμοί που καταγράφονται, ωστόσο, τον 12ο αιώνα μ.Χ. γίνονται οκτώ τον 13ο, πριν συνενωθούν αργότερα για λόγους ασφαλείας.
Σέρβοι, βλαχόφωνοι και Οθωμανοί
Το 1348 η ευρύτερη περιοχή περνά στους Σέρβους. Είναι τότε που βλαχόφωνοι κτηνοτρόφοι αρχίζουν να κατεβαίνουν εδώ για να ξεκαλοκαιριάσουν. Πιθανολογείται μάλιστα πως το όνομα «Δεσκάτη» προέρχεται από το βλάχικο δισικάρε (= σχίζω), που εξελίχθηκε σε Δισικάτα και αργότερα στη σημερινή ονομασία. Σχεδόν 80 χρόνια μετά, το 1423 η Δεσκάτη περιέρχεται οριστικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Παρά τις επιδρομές, τους λιμούς και τις επιδημίες, χάρη στη γεωγραφική της ασφάλεια, αναπτύσσεται, ανθίζει πληθυσμιακά και εξελίσσεται στην «Πρωτοχώρα» των Χασίων. Στα χρόνια που ακολουθούν, οι κάτοικοί της συμμετέχουν σε εξεγέρσεις και εθνικούς αγώνες, πληρώνοντας συχνά βαρύ τίμημα.
Από την Απελευθέρωση στον 21ο αιώνα
Η Απελευθέρωση από τους Τούρκους και η ένταξή της στο ελληνικό κράτος έρχεται για τη Δεσκάτη το 1912 κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Η περιοχή δοκιμάζεται ξανά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο παίζοντας σημαντικό ρόλο στην Εθνική Αντίσταση, αλλά και κατά τον Εμφύλιο. Σήμερα, ο ορεινός αυτός τόπος –πατρίδα του ποιητή Χρήστου Μπράβου και του εκδότη και εκπαιδευτικού Κώστα Σπανού– προχωρά στη νέα εποχή με σεβασμό στο παρελθόν, κρατώντας ζωντανή την ταυτότητά του μέσα στον χρόνο.
Κορυφαία αξιοθέατα του Δήμου Δεσκάτης
Εκκλησίες, μοναστήρια, λαογραφικές συλλογές, μια έκθεση σύγχρονης τέχνης και η αρχαιότερη βελανιδιά της Ευρώπης σού αποκαλύπτουν αξέχαστες πτυχές της ιστορίας, της φύσης και της ζωής του τόπου
Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου στον Γήλοφο
Η ενοριακή εκκλησία του οικισμού Γήλοφος στη Δεσκάτη, ένας όμορφος πέτρινος ναός χτισμένος τον 18ο αιώνα, αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς για την πνευματική ζωή της περιοχής. Είναι αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο τον Μυροβλήτη, του οποίου η μνήμη τιμάται κάθε χρόνο στις 26 Οκτωβρίου με μεγάλο πανηγύρι, αρχιερατική Θεία Λειτουργία, πολιτιστικές εκδηλώσεις και συμμετοχή πλήθους πιστών. Στο εσωτερικό του ναού, σου τραβούν την προσοχή οι αγιογραφίες, έργα του αγιογράφου Βασιλείου Τσουρχλή από τον Άγιο Γεώργιο Γρεβενών. Ξεχωρίζει η μορφή του Νεομάρτυρα Αγίου Γεωργίου του εν Ιωαννίνοις ντυμένου με φουστανέλα, λεπτομέρεια που προσθέτει ιστορικό και εθνικό βάθος στην εικονογράφηση.
Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου στην Κατάκαλη
Στον οικισμό Κατάκαλη των Γρεβενών συναντάς την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, από τις σημαντικότερες της περιοχής, με ιστορία που ξεκινά τον 13ο αιώνα. Περνώντας την πέτρινη είσοδο, αντικρίζεις έναν μονόχωρο ναό με μεταγενέστερο νάρθηκα και μια χαρακτηριστική ανοιχτή στοά στη νότια πλευρά. Οι αξιοθαύμαστες τοιχογραφίες, που καλύπτουν ολόκληρο τον εσωτερικό χώρο, ανήκουν σε δύο διαφορετικές περιόδους και διακρίνονται σε δύο στρώματα: οι παλαιότερες χρονολογούνται στα μέσα του 17ου αιώνα, ενώ το νεότερο στρώμα στο 1761. Το ενδιαφέρον σου θα κεντρίσει και το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1800, ένα εξαιρετικό δείγμα εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής, που αποκαλύπτει το επίπεδο της τέχνης της εποχής.
Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου στην Παρασκευή
Στο κέντρο του οικισμού Παρασκευή βρίσκεις τον ενοριακό Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου, πολιούχου της περιοχής και σημείο αναφοράς της κοινότητας. Είναι νεόδμητος ναός, χτισμένος σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής στη θέση παλιότερης εκκλησίας που καταστράφηκε από τον σεισμό του 1995. Μπαίνοντας μέσα, το βλέμμα σου θα κλέψουν το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι εικόνες που διασώθηκαν από τον προγενέστερο ναό και ενσωματώθηκαν αρμονικά στον νέο, προσθέτοντας στο κτίσμα ιστορικό βάθος. Αν έρθεις εδώ στις 13 Νοεμβρίου, θα ζήσεις τη μεγάλη γιορτή προς τιμήν του Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου, με πανηγυρικό εσπερινό και Θεία Λειτουργία.
Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Νικάνορος Ζάβορδας
Στην κορυφή του Καλλίστρατου, σε επιβλητική θέση πάνω από τον ποταμό Αλιάκμονα, σε περιμένει ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Δυτικής Μακεδονίας, άλλοτε σπουδαίο διοικητικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής: η Ιερά Μονή Αγίου Νικάνορος. Την ίδρυσε τον 16ο αιώνα ο Όσιος Νικάνορας από τη Θεσσαλονίκη και πήρε το όνομά της από το παλιό, χαμένο πλέον, χωριό Ζάβορδα. Το αρχαιότερο κτίσμα της Μονής είναι το καθολικό της (1528 ή 1543/44), γύρω από το οποίο αναπτύσσεται το μοναστηριακό συγκρότημα με ηγουμενείο, κελιά, τράπεζα, ξενώνες και βοηθητικούς χώρους. Εδώ φυλάσσονται πολύτιμα κειμήλια, όπως ιερά λείψανα, εικόνες, κώδικες, ευαγγέλια, το Λεξικό του Πατριάρχη Φωτίου και ένας σπάνιος επιτάφιος του 1588, έργο του μοναχού Αρσενίου. Το καθολικό είναι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και ανήκει στον τύπο του απλού, τετράστυλου, εγγεγραμμένου σταυροειδούς ναού με νάρθηκα. Στο εσωτερικό θα δεις τοιχογραφίες του Θηβαίου αγιογράφου Φράγκου Κατελάνου, αλλά και μεταγενέστερες επιζωγραφίσεις του 1592, του 1869 και των τελών του 19ου αιώνα, που βεβαιώνονται από κτητορικές επιγραφές. Οι τοιχογραφίες του νάρθηκα και το ξυλόγλυπτο τέμπλο χρονολογούνται επίσης στον 19ο αιώνα. Κατά την περιήγησή σου θα συναντήσεις δύο παρεκκλήσια του 18ου αιώνα, του Αγίου Αθανασίου και του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, όπου βρίσκεται και ο τάφος του Οσίου Νικάνορα. Στον χώρο δεσπόζει και το εντυπωσιακό τριώροφο καμπαναριό του 1873 ύψους 20 μέτρων.
Σκήτη Αγίου Νικάνορος
Από τη νοτιοανατολική πλευρά της Μονής Αγίου Νικάνορος Ζάβορδας ξεκινά και το μονοπάτι που θα σε βγάλει αρκετά χαμηλότερα, στη σκήτη του Αγίου –είναι φωλιασμένη σε εσοχή κατακόρυφου βράχου πάνω από τον ποταμό Αλιάκμονα. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα, με το κάτω μέρος του να λειτουργεί ως χώρος εισόδου, από όπου μια σκάλα σε οδηγεί στο επάνω τμήμα, όπου βρίσκεται μικρός καμαροσκέπαστος ναός, αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο και ένα μεταγενέστερο κτίσμα του 1793. Οι τοιχογραφίες που σώζονται εσωτερικά της σκήτης χρονολογούνται στο πρώτο και δεύτερο μισό του 15ου αι.
Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Τορνικίου
Χτισμένο σε χαμηλό ανάχωμα κοντά στην όχθη του Αλιάκμονα, το μοναστήρι της Κοιμήσεως Θεοτόκου Τορνικίου σε προσκαλεί να γνωρίσεις ένα μοναδικό κομμάτι της βυζαντινής κληρονομιάς της Δυτικής Μακεδονίας. Το όνομα της Μονής προέρχεται από την ιστορική οικογένεια των Τορνικίων – Βυζαντινοί από τη Μικρά Ασία που πιθανότατα διέθεταν κτήματα στην περιοχή. Ο τόπος που στέκει σήμερα το καθολικό της Μονής είναι αποτέλεσμα της εντυπωσιακής ολόσωμης μεταφοράς του κατά 127 μέτρα μακρύτερα και κατά 27 μέτρα ψηλότερα από την αρχική του θέση, πάνω σε λόφο με κλίση 25%. Η απαιτητική επιχείρηση της μετατόπισης του μνημείου, προκειμένου να διασωθεί, πραγματοποιήθηκε το 2011, στο πλαίσιο κατασκευής υδροηλεκτρικού φράγματος. Πρόκειται για διώροφο, κεραμοσκεπές καθολικό –μοναδικό στη Δυτική Μακεδονία– που αποτελείται από δύο μικρούς μονόχωρους ναούς με ανεξάρτητη είσοδο από τη μια πλευρά, οι οποίοι καταλήγουν σε ημικυκλική κόγχη από την άλλη. Στον επάνω όροφο, ένα ξύλινο χαμηλό τέμπλο χωρίζει το ιερό από τον κυρίως ναό, οι εξαιρετικές τοιχογραφίες του οποίου είναι του 1481, από πρώιμο καστοριανό εργαστήριο. Ο ισόγειος ναός, με κοινές διαστάσεις και διάταξη, διακοσμήθηκε το 1728–30 από τον Πάνο του Δημητρίου, ιερέα από τα Ιωάννινα. Ο τριγύρω χώρος διαμορφώθηκε με υλικά από την αρχική θέση της Μονής, διατηρώντας τη διαχρονική της ατμόσφαιρα.
Info: Κυριακές & αργίες 08:00 – 15:30, λοιπές ημέρες: κατόπιν επικοινωνίας με ΕΦΑ Γρεβενών| Εισιτήρια: Ολόκληρο 5€, μειωμένο 3€, Ειδικές κατηγορίες: Ελεύθερη είσοδος
Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Παλιουριά
Στα ριζά των Καμβουνίων απλώνεται το χωριό Παλιουριά στα όρια του οποίου βρίσκεται η Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Το Μοναστήρι είναι γνωστό και ως Μπουνάσια, από την ομώνυμη κορυφή κοντά στην οποία είναι χτισμένο –την ψηλότερη των Καμβουνίων. Σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο περίπου 1.000 μ., φωλιασμένο σε ορεινό πλάτωμα, σε περιμένει με μοναδική θέα προς τον Μπούρινο, τη Βασιλίτσα, την Πίνδο, τα Άγραφα, τη λίμνη Ιλαρίωνα, ακόμη και τα Μετέωρα, όταν ο καιρός το επιτρέπει. Η Μονή ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα και γνώρισε μεγάλη ακμή τον 18ο αιώνα. Το καθολικό της, αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, ανήκει στον αθωνικό τύπο ναών, με εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο, από τα ομορφότερα της Ορθοδοξίας. Ανακαινίστηκε για τελευταία φορά το 1814, ύστερα από πυρκαγιά, και λειτούργησε ως κοινόβιο μέχρι το 1935 – αρχικά γυναικείο και από τον 18ο αιώνα ανδρικό. Από τις εικόνες του, ιδιαίτερα γνωστή υπήρξε η περίλαμπρη του Ευαγγελισμού με τον Αρχάγγελο να προσφέρει τον κρίνο στην Παναγία, την ιστορία της οποίας από το 1954 και μετά τυλίγουν θρύλοι και ανεπιβεβαίωτες ως επί το πλείστον μαρτυρίες. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας η Μονή λειτούργησε ως καταφύγιο για κλέφτες, αρματολούς, τραυματίες, αλλά και ως κρυφό σχολειό, ενώ αργότερα κατέφυγαν στους χώρους της και σπουδαίες μορφές του Μακεδονικού Αγώνα, όπως ο Παύλος Μελάς και ο Θεόδωρος Ζιάκας. Γνώρισε μεγάλο πλούτο στηριζόμενη στις καλλιέργειες των χωραφιών της και την κτηνοτροφία, αναπτύσσοντας ιδιαίτερα τη μελισσοκομία και την αγελαδοτροφία, ενώ απέκτησε και βιβλιοδετικό εργαστήριο. Παρά την απουσία αδελφότητας σήμερα, η Μονή παραμένει ένα σημαντικό ιστορικό και θρησκευτικό μνημείο της περιοχής, που λειτουργεί στις γιορτές.
Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Δασοχώρι
Ένας σημαντικός ιστορικός και πνευματικός χώρος, η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος σε υποδέχεται μέσα σε καταπράσινο τοπίο λίγο έξω από το Δασοχώρι. Η ίδρυσή της τοποθετείται πριν το 1797, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, και γνώρισε μεγάλη ακμή φιλοξενώντας πολλούς μοναχούς μέχρι τον 20ό αιώνα. Έπαιξε σημαντικό ρόλο σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές για το ελληνικό έθνος, λειτούργησε ως κρυφό σχολειό, ενώ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιήθηκε ως αρχηγείο των Άγγλων και ως αποθήκη πυρομαχικών. Το αρχικό καθολικό της χτίστηκε το 1875, αντικαταστάθηκε από νέο το 1968, που καταστράφηκε στον σεισμό του 1995 και στη θέση του υψώθηκε τελικά ο σύγχρονος, μεγαλοπρεπή ναός, αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, που βλέπεις σήμερα. Στο εσωτερικό του περιλαμβάνει τα παρεκκλήσια του Οσίου Εφραίμ και της Αγίας Μαρίνας, ενώ στην καινούρια τριώροφη πτέρυγα βρίσκεται το παρεκκλήσι του Άγιου Ιωάννη του Θεολόγου. Η Μονή, που λειτουργεί σήμερα ως γυναικείο μοναστήρι, είναι επισκέψιμη –μπορείς να περιηγηθείς στο αρχονταρίκι, στα παρεκκλήσια, στους κοιτώνες και στους χώρους σύναξης.
Info: Ώρες λειτουργίας καθημερινά 08:00 – 20:00
Η αρχαιότερη βελανιδιά της Ευρώπης
Ένα σπάνιο μνημείο της φύσης, μια βελανιδιά περίπου 1.305 ετών, σε περιμένει στη θέση Μέλοβο, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Δεσκάτη. Είναι η αρχαιότερη βελανιδιά της Ευρώπης, μια ποδισκοφόρος δρυς (Quercus pedunculiflora), που σύμφωνα με τη δενδροχρονολόγηση, βρίσκεται ριζωμένη στο ίδιο σημείο από το 720 μ.Χ. Το δέντρο εντυπωσιάζει με την ηλικία του, αλλά και με τις διαστάσεις του που προκαλούν πραγματικό δέος: κορμός διαμέτρου 2,25 μ., περίμετρος 7,06 μ. και ύψος που ξεπερνά τα 23 μ. Λόγω της μοναδικής του επιστημονικής, οικολογικής και ιστορικής αξίας, έχει χαρακτηριστεί «διατηρητέο μνημείο της φύσης».
Λαογραφικό Μουσείο Δεσκάτης
Στο παλαιό πετρόκτιστο δημοτικό σχολείο της Δεσκάτης στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο, ο πολύτιμος «θεματοφύλακας» του τρόπου ζωής των παλιότερων γενιών στην ευρύτερη περιοχή. Στους χώρους του θα δεις αναπαραστάσεις παλιών κατοικιών, εργαλεία καθημερινής ζωής, πλήθος αυθεντικών αντικειμένων οικιακής, αγροτικής και κτηνοτροφικής χρήσης, όπως επίσης παραδοσιακές φορεσιές και αργαλειούς. Μια επίσκεψη στο Μουσείο θα σου αφηγηθεί πλευρές της ιστορίας, της παράδοσης και της δύσκολης καθημερινότητας των προηγούμενων γενιών.
Info: Είσοδος: Δωρεάν
Πολυχώρος Τέχνης και Πολιτισμού «Αντώνης Ι. Πέτσας»
Σημαντικό σταθμό στη Δεσκάτη αποτελεί η μόνιμη έκθεση ζωγραφικής του καταξιωμένου εικαστικού Χρήστου Μπουρονίκου, που κατάγεται από την περιοχή, αλλά ζει και δημιουργεί στο Βερολίνο τα τελευταία 44 χρόνια. Φιλοξενείται στο ανακαινισμένο πέτρινο κτήριο του παλαιού δημοτικού σχολείου και αποτελεί την πρώτη σταθερή συλλογή σύγχρονης τέχνης στον Δήμο. Η έκθεση περιλαμβάνει 60 έργα, δωρεά του καλλιτέχνη στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στήνοντας απρόσμενες γέφυρες ανάμεσα στην τοπική κοινωνία και τη σύγχρονη ευρωπαϊκή τέχνη. Εδώ, θα έχεις την ευκαιρία να έρθεις σε επαφή με το έργο ενός διεθνούς εικαστικού δημιουργού, που παραμένει βαθιά συνδεμένος με τον τόπο του.
Info: Ανδρέα Παπανδρέου 25, Δεσκάτη | Ανοιχτά καθημερινά 8.30 π.μ.-10.00 μ.μ. πλην Κυριακής | Είσοδος: Δωρεάν
Οι θαυμαστές παραδόσεις της Δεσκάτης
Στη Δεσκάτη και τα χωριά του Δήμου θα δεις να αναβιώνουν έθιμα αιώνων που κρατούν ζωντανή την ταυτότητα του τόπου, μεταφέρουν τη συλλογική μνήμη από γενιά σε γενιά και ενώνουν την κοινότητα και τους επισκέπτες σε αυθεντικά, τοπικά γλέντια με χορούς, τραγούδια και παραδοσιακές γεύσεις.
Ξεπροβόδισμα της Πασχαλιάς
Την πρώτη Παρασκευή μετά το Πάσχα στη Δεσκάτη ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια σου ένα από τα πλέον εμβληματικά πασχαλινά έθιμά της, μοναδικό στον ελλαδικό και ευρωπαϊκό χώρο: το «ξεπροβόδισμα της Πασχαλιάς». Αρχίζει με πασχαλινά τραγούδια και χορούς από ομάδες χορευτών που κινούνται κυκλικά σε αργό ρυθμό, για να κορυφωθεί με την εντυπωσιακή «Ανδρομάνα», την τρίπατη πυραμίδα (σ.σ. χορευτές ανεβαίνουν στους ώμους άλλων χορευτών σε τρία επίπεδα) με την οποία οι κάτοικοι αποχαιρετούν το Πάσχα τραγουδώντας, ανάμεσα σε άλλα άσματα, το συγκινητικό αποχαιρετιστήριο τραγούδι της Πασχαλιάς: «Ν’ ώρα καλή σου Πασχαλιά / κι πίσου να γυρίσεις / Όπους μας άφ’κις να μας βρεις / κι ακόμα κι καλύτιρα / Τούτουν του χρόνου τουν καλό,/ τουν άλλουν ποιος τουν ξέρει / Για ζούμι, για πιθαίνουμι, / για σι άλλουν τόπου πάμι». Με ρίζες που φτάνουν έως την Τουρκοκρατία και συμβολισμούς που συνδέονται τόσο με αρχαία δρώμενα γύρω από τον κύκλο της ζωής, τη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης, όσο και με τη λαχτάρα της ελευθερίας, το ιδιαίτερο έθιμο συνεχίζεται μέχρι σήμερα ανήμερα της Ζωοδόχου Πηγής από τον Εξωραϊστικό και Μορφωτικό Όμιλο Δεσκάτης. Αν βρεθείς αυτή τη μέρα στην κεντρική πλατεία της πόλης, θα ζήσεις από κοντά μια σπάνια και ιδιαίτερη παράδοση, που συνδυάζει την αυθεντική γιορτή με τη βαθιά συγκίνηση.
Γουρνοχαρά και Τσιγαρίδες
Ανάμεσα στα έθιμα που κρύβουν οι χειμωνιάτικες γιορτές στον Δήμο της Δεσκάτης, ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η «γουρνοχαρά». Θα τη συναντήσεις τις μέρες κοντά στα Χριστούγεννα σε πολλά χωριά της περιοχής, όταν οι ντόπιοι ετοιμάζουν τις περίφημες «τσιγαρίδες» –τραγανά κομμάτια χοιρινού στο λίπος του– στήνοντας επιτόπιο γλέντι με μουσική, κρασί και πολύ κέφι. Είναι γιορτή ανοιχτή για όλους, που σε κάνει να νιώσεις τη ζεστασιά της μακεδονίτικης φιλοξενίας μέσα στο χειμωνιάτικο κρύο.
Φωτιές
Παραμονή Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς οι γειτονιές της Δεσκάτης ζωντανεύουν με τις παραδοσιακές φωτιές που ανάβουν σε κάθε μαχαλά και θα τις δει να καίνε ως τις πρώτες πρωινές ώρες, λίγο πριν αρχίσουν τα κάλαντα. Μικροί και μεγάλοι μαζεύονται γύρω τους με τραγούδια, χορούς και πειράγματα, δημιουργώντας μια θερμή, γιορτινή ατμόσφαιρα. Ο άτυπος «αγώνας» ανάμεσα στις γειτονιές για το ποια φωτιά θα κρατηθεί περισσότερες ώρες αναμμένη, κάνει τους ντόπιους να συμμετέχουν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό στην παραδοσιακή γιορτή, της οποίας εύκολα γίνεσαι κι εσύ κομμάτι.
Ρογκατσάρια
Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, σε πολλά χωριά και στη Δεσκάτη συναντάς τα περίφημα Ρογκατσάρια, έθιμο με βαθιές ρίζες στο χρόνο. Νέοι ντυμένοι με παραδοσιακές ή αυτοσχέδιες στολές –προβιές, μάσκες, κουδούνια– γυρίζουν κατά ομάδες από σπίτι σε σπίτι, γεμίζοντας τις γειτονιές με χορούς και τραγούδια, δίνοντας ευχές για καλή χρονιά, σοδειά και υγεία. Πρωταγωνιστές είναι η Μπούλα, άνδρας μεταμφιεσμένος σε νύφη, και ο Ρογκατσάρης ή «Αράπης», που με το μαυρισμένο από φούμο πρόσωπο και τα κυπροκούδουνά του και βαστώντας ένα ξύλινο ρόπαλο, προστατεύει τη νύφη διώχνοντας τους καλικάντζαρους και όλα τα κακά πνεύματα και διασφαλίζοντας μια καλή χρονιά –δρώμενο που συμβολίζει τη νίκη του καλό απέναντι στο κακό.
Κυριαλέησον
Στο Καρπερό Γρεβενών τιμούν μέχρι σήμερα ένα ιδιαίτερο έθιμο: το «Κυριαλέησον». Ξεκινάει από τα ξημερώματα των Θεοφανίων, όταν νέοι του χωριού συγκεντρώνονται στο ξωκλήσι της Αγίας Τριάδας, προσφέρουν ένα συμβολικό χρηματικό ποσό, παίρνουν από μια εικόνα ή τον σταυρό και χωρίζονται σε ομάδες. Στη συνέχεια περιδιαβαίνουν τον οικισμό, τους αγρούς, τα ποιμνιοστάσια, τις πηγές, βυθίζοντας τις εικόνες στα νερά για να φέρουν καλή σοδειά και υγεία τη νέα χρονιά. Με τα «Κύριε Ελέησον» να αντηχούν στους δρόμους από τις φωνές τους, η γιορτή ολοκληρώνεται αργά το απόγευμα: το κλείσιμο περιλαμβάνει ζεστή σούπα για όλους, τραγούδια και χορούς. Αν βρεθείς εδώ στις 6 Ιανουαρίου θα ζήσεις μια πραγματικά ξεχωριστή εμπειρία τοπικής γιορτής.
Απόκριες και Μπούρμπουλος
Στη Δεσκάτη οι Απόκριες ξεκινούν από την Τσικνοπέμπτη, με χορούς, τραγούδια και ομάδες μεταμφιεσμένων που γυρνούν στην πόλη, αλλά και σε πολλές περιοχές του Δήμου, παρασύροντας ακόμη και τους πιο συγκρατημένους στο ξέφρενο πνεύμα των ημερών. Κάθε μέρα ζωντανεύουν παραδοσιακά δρώμενα –ο Παραδοσιακός Γάμος, η Καμήλα, η Αρκούδα, οι Φανοί – ενώ στα μαγαζιά και τα γύρω χωριά στήνονται αποκριάτικα πάρτι και εκδηλώσεις για μικρούς και μεγάλους. Η μεγάλη κορύφωση έρχεται την Κυριακή της Αποκριάς, όταν όλη η Δεκάστη συγκεντρώνεται στην κεντρική πλατεία της πόλης για το κάψιμο του Καρνάβαλου, τον γνωστό Μπούρμπουλο. Ένα θεαματικό φινάλε που σου μένει αξέχαστο.
Κούλουμα
Την Καθαρά Δευτέρα ο κόσμος ξεχύνεται στη φύση της Δεσκάτης για να γιορτάσει τα Κούλουμα με τον παραδοσιακό τρόπο: το πέταγμα των χαρταετών και την προσφορά νηστίσιμων εδεσμάτων από τον Δήμο. Πρωταγωνιστεί η πατροπαράδοτη φασολάδα, που μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια και μοιράζεται δωρεάν σε όλους, και φυσικά η λαγάνα, οι ελιές και ο χαλβάς, που σε βάζουν στο κλίμα της Σαρακοστής.
Μεγάλο Παζάρι
Κάθε καλοκαίρι, συνήθως το δεύτερο δεκαήμερο του Ιουνίου, σε περιμένει το Μεγάλο Παζάρι της Δεσκάτης, ιστορικός θεσμός της αγοράς, που κρατά από το 1923. Δεκάδες έμποροι από όλη τη χώρα στήνουν τους πάγκους τους, προσφέροντας μεγάλη ποικιλία σε ρούχα, παπούτσια, είδη σπιτιού, παιχνίδια, τοπικά προϊόντα και παραδοσιακά καλούδια –όλα σε προσιτές τιμές. Πέρα από τις αγορές, το παζάρι πάντα αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί μια θαυμάσια ευκαιρία για βόλτα και κοινωνικοποίηση. Οι τοπικές νοστιμιές, το πλούσιο ψυχαγωγικό κομμάτι και οι παράλληλες πολιτιστικές εκδηλώσεις κάνουν την εμπειρία ακόμα πιο απολαυστική και ενδιαφέρουσα.
Όσα δεν πρέπει να χάσεις στη Δεσκάτη
Πολιτιστικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις, συναντήσεις ομογενών και παραλίμνια διήμερα υπαίθριας ζωής που κεντρίζουν το ενδιαφέρον σου και πλουτίζουν την ταξιδιωτική εμπειρία
Κωνσταντίνεια
Κάθε Μάιο, η Δεσκάτη γιορτάζει τους πολιούχους της, τον Άγιο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη, με τα Κωνσταντίνεια, κατά τα οποία μπορείς να παρακολουθήσεις ή να λάβεις μέρος σε αγώνες δρόμου (είτε σε δημόσια οδό είτε σε ορεινή διαδρομή) μαζί με έμπειρους αθλητές, αλλά και κόσμο που θέλει απλώς να ζήσει τη χαρά της συμμετοχής και της σωματικής δραστηριότητας. Παραδοσιακοί χοροί, ζωντανή μουσική και μια γιορτινή ατμόσφαιρα συνδέουν την τοπική θρησκευτική ιστορία με τη σύγχρονη ζωή και τον αθλητισμό, καθιστώντας τη διοργάνωση μια από τις σημαντικότερες της περιοχής και τους αγώνες της ένα από τα μεγαλύτερα δρομικά γεγονότα της Δυτικής Μακεδονίας.
Info: Συνδιοργάνωση: Δήμος Δεσκάτης, ΕΑΣ ΣΕΓΑΣ Δυτικής Μακεδονίας, Γυμναστικός Σύλλογος Δεσκάτης | https://gsdeskatis.gr/event
Δεσκατιώτικο Αντάμωμα
Κάθε τέσσερα χρόνια, Δεσκατιώτες και Δεσκατιώτισσες από όλο τον κόσμο επιστρέφουν στη γενέτειρα γη για να ξαναζήσουν συλλογικές στιγμές, να ανταμώσουν φίλους και να τιμήσουν την παράδοση. Αν τύχει και βρεθείς εκείνες τις μέρες στην κεντρική πλατεία, θα τους δεις να χορεύουν και να τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια, να φιλεύουν τον κόσμο τοπικά εδέσματα και να αναβιώνουν παλιά έθιμα, όπως ο θερισμός και το αλώνισμα. Το Δεσκατιώτικο Αντάμωμα, πρωτοβουλία του Δήμου Δεσκάτης, αποτελεί μια σπάνια γιορτή μνήμης, παράδοσης και χαράς, που ενώνει τη διασπορά με τον τόπο της –θα σε ψυχαγωγήσει και θα σε συγκινήσει.
Παραλίμνιες Εκδηλώσεις Καραβίδας (Κατάκαλη)
Συνήθως ανάμεσα στις 10 και τις 15 Αυγούστου, στην περιοχή της Καραβίδας, σε περιμένει ένα διήμερο γεμάτο φύση και περιπέτεια. Ελεύθερο κάμπινγκ, πεζοπορίες, ψάρεμα και διαδρομές με enduro συνδυάζονται με μουσική και χαλαρή καλοκαιρινή διάθεση δίπλα στη λίμνη.
Info: Είσοδος: δωρεάν | Πρόσβαση: χωματόδρομος, περίπου 2 χλμ. από το χωριό Κατάκαλη | Συγκοινωνία: όχι
Δραστηριότητες στον Δήμο Δεσκάτης
Διαμονή σε καταφύγιο
Σε υψόμετρο 1415 μ. και σε κοντινή απόσταση από την πόλη της Δεσκάτης, βρίσκεις οργανωμένο καταφύγιο για να ζήσεις την απόλυτη εμπειρία βουνού. Με εύκολη πρόσβαση από δρόμο ασφαλτοστρωμένο και με όλες τις ευκολίες για τους ορειβάτες/ πεζοπόρους, αποτελεί το ιδανικό σημείο εξόρμησης στην ορεινή φύση των Γρεβενών, ενώ προσφέρεται και για ξεκούραστη διανυκτέρευση.
Αγροτουρισμός
Αν αγαπάς τον βιώσιμο τουρισμό που σέβεται και στηρίζει την αγροτική ζωή του τόπου, αναζήτησε τις δυνατότητες ξενάγησης και διαμονής σε αγροτουριστική μονάδα που προσφέρει η περιοχή της Δεσκάτης. Θα γνωρίσεις από πρώτο χέρι πώς ζουν οι ντόπιοι αγρότες και αγρότισσες και θα πάρεις μέρος σε δραστηριότητες που σε φέρνουν σε επαφή με τον κύκλο της φύσης.
Ταξίδι στη γεύση της Δεσκάτης
Η κουζίνα της Δεσκάτης, δεμένη με τον τόπο, απλή και γευστική, αντικατοπτρίζει τους ανθρώπους και τη ζωή τους σε αυτήν την τόσο τραχιά και συνάμα τόσο γοητευτική περιοχή της Ελλάδας.
Απλή, αυθεντική και βαθιά δεμένη με τον ορεινό τόπο που τη γέννησε, αυτή είναι η κουζίνα της Δεσκάτης. Τα βουνά και το κλίμα της περιοχής προίκισαν το τραπέζι της με γήινα, πλούσια σε γεύση, παραδοσιακά φαγητά, που σε κερδίζουν από την πρώτη μπουκιά. Μεγάλο της ατού, η ισχυρή κτηνοτροφία με τις βαθιές ρίζες στο παρελθόν, που προσφέρει εξαιρετικές πρώτες ύλες σε κρεατικά και τυροκομικά προϊόντα. Δοκίμασε γίδα βραστή, κατσικάκι κοκκινιστό, χοιρινό με πράσο, παραδοσιακά λουκάνικα και καπνιστά κρέατα –ιδανικοί παρτενέρ του τσίπουρου και του κρασιού, προϊόντων με μακραίωνη τοπική ιστορία.
Απόλαυσε και τα φημισμένα ΠΟΠ τυριά της, το ανεβατό, τον μπάτζο και τη φέτα, αλλά και το περίφημο γιαούρτι και το μοσχοβολιστό της φρέσκο βούτυρο, με το οποίο οι νοικοκυρές φτιάχνουν τραχανά και χυλοπίτες που ξεχωρίζουν. Στα βουνά θα μυρίσεις θυμάρι, ρίγανη, τσάι του βουνού και φλισκούνι, μυρωδιές που τις νιώθεις να πλουτίζουν τα μοναδικά ντόπια προϊόντα. Αν ψάχνεις για γλυκό φινάλε, οι καρποί της Δεσκάτης –τα τσάπουρνα, τα καρύδια, τα κράνα, τα κεράσια, τα μήλα– γίνονται αρωματικά λικέρ και γλυκά του κουταλιού, που θα σου κρατούν παρέα, ακόμη και όταν το ταξίδι σου σε τούτη τη μακεδονίτικη γωνιά θα έχει τελειώσει.