Ρουγκατσάρια
Αρχέγονο και βαθιά λαϊκό, το έθιμο των Ρουγκατσαριών (το συναντάς και ως Ρογκατσάρια ή Ρουνγκουτσάρια) αξίζει να το γνωρίσεις και να το ζήσεις. Αναβιώνει κάθε Πρωτοχρονιά σε πολλά χωριά των Γρεβενών –στη Ροδιά, την Αλατόπετρα, τις Αμυγδαλιές, τις Κυδωνιές και αλλού. Οι ρίζες του φτάνουν έως τα αρχαία Διονύσια, ενώ με το πέρασμα των αιώνων εμπλουτίστηκε με στοιχεία της χριστιανικής και της εθνοαγωνιστικής παράδοσης. Παλιότερα, η αναβίωση ξεκινούσε παραμονή Πρωτοχρονιάς, λίγο πριν την αλλαγή του χρόνου. Σήμερα, στα περισσότερα χωριά, το δρώμενο αρχίζει νωρίς το πρωί της πρώτης ημέρας του χρόνου. Οι νέοι φορούν τις παραδοσιακές στολές τους: άλλοι μεταμφιέζονται με προβιές και κεφάλια ζώων, άλλοι με αυτοσχέδιες μάσκες. Στο επίκεντρο βρίσκεται η «Μπούλα» –άντρας ντυμένος νύφη– και ο «Ρογκατσιάρης», ο αράπης του εθίμου. Ο Ρογκατσιάρης, με μαυρισμένο από το φούμο πρόσωπο, καμπούρα και κυπροκούδουνα δεμένα στη μέση και την πλάτη, κρατά ένα ρόπαλο με το οποίο «υπερασπίζεται» την Μπούλα από όσους προσπαθούν να την κλέψουν. Η ομάδα, βαδίζοντας από σπίτι σε σπίτι, πίνει, χορεύει και ανταλλάσσει ευχές και πειράγματα με τους οικοδεσπότες, ενώ τα κουδούνια κάνουν όσο περισσότερο θόρυβο γίνεται για να διώξουν –όπως λέει η παράδοση– τους καλικάντζαρους. Η κορύφωση έρχεται στην πλατεία του χωριού με χορό, μουσική και, σε ορισμένα χωριά, με τελετουργικά όπως το πέταγμα της τσιουμπανίκας (ξύλο με χοντρή, στρογγυλή άκρη) ή του πορτοκαλιού, που φέρνουν τύχη σε όποιον τα πιάσει. Έτσι, το έθιμο συμβολίζει την ένωση του παλιού με το νέο και το ξόρκι του κακού, διατηρώντας ζωντανή την τοπική ταυτότητα και λειτουργεί ως λαϊκή μορφή ιστορικής μνήμης και κοινωνικής συνοχής. Παρά τις αλλαγές του χρόνου, παραμένει αυθεντικό, συμμετοχικό και άρρηκτα δεμένο με τον τόπο.