Μωμόγεροι/Μωμοέρια

Tα Μωμοέρια, ή Κοτσαμάνια όπως τα ονομάζουν στον Τετράλοφο, θα σε ταξιδέψουν σε άλλες εποχές με όχημα το λαϊκό θέατρο, τη μουσική και το γέλιο. Τελούνται κάθε χρόνο στη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, από τα Χριστούγεννα ως τα Θεοφάνια, σε χωριά της Κοζάνης όπου εγκαταστάθηκαν Πόντιοι πρόσφυγες. Πρόκειται για μια μορφή λαϊκού θεάτρου δρόμου, που συνδυάζει χορό, μουσική και αυτοσχέδια σκηνικά. Η ονομασία του εθίμου συνδέεται με τον αρχαίο θεό Μώμο, προστάτη της σάτιρας και του γέλιου –πραγματικά, θα γελάσεις πολύ αν συμμετάσχεις. Η ομάδα, που είναι μόνο άντρες, αποτελείται από τους μουσικούς με τα παραδοσιακά ποντιακά όργανα, τους χορευτές με τις εντυπωσιακές στολές και τα μέλη της θεατρικής ομάδας που αναλαμβάνουν ρόλους όπως η «νύφη», ο «γέρος», ο «γιατρός», ο «διάβολος» και ο «τσανταρμάς» (αστυνομικός), δημιουργώντας ένα αλλόκοτο σύνολο γεμάτο χιούμορ, σάτιρα και ζωντάνια. Οι Μωμόγεροι περνούν από σπίτι σε σπίτι, χορεύουν, τραγουδούν, σατιρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις και βρίσκονται σε διάδραση με τους θεατές που προσπαθούν να κλέψουν τη νύφη. Οι στολές τους είναι ξεχωριστές: χαρακτηριστική περικεφαλαία στολισμένη με καθρεφτάκια και χάντρες, φουστανέλα, ζωνάρι και ένα ξύλινο ραβδί γεμάτο κουδούνια που δίνει ρυθμό σε κάθε βήμα. Τους συνοδεύουν η ποντιακή λύρα, το αγγείον (γκάιντα) και το νταούλι. Οι γιορταστικές μελωδίες τους δημιουργούν διονυσιακή ατμόσφαιρα σε όλο το χωριό. Τα Μωμοέρια είναι καταγεγραμμένα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας και στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας. Από το 1924 μέχρι σήμερα, το έθιμο περνά από γενιά σε γενιά και αναβιώνει στον Άγιο Δημήτριο, τον Τετράλοφο, τη Σκήτη, τα Αλωνάκια, το Πρωτοχώρι.