Πρέσπες
Τα πάντα για τα εμβληματικά χωριά των λιμνών
Γύρω και ανάμεσα στις λίμνες, τα χωριά των Πρεσπών κρατούν ζωντανό τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους· πέτρα, ξύλο και κεραμίδι, λουλουδιασμένες αυλές και μυρωδιές από τζάκια που σιγοκαίνε φτιάχνουν την πρώτη εικόνα που σε καλωσορίζει.
Μια από τις μεγάλες χαρές του ταξιδιού στις Πρέσπες είναι η γνωριμία με τους οικισμούς και τους φιλόξενους ανθρώπους τους. Χωριουδάκια-κοσμήματα, που λάμπουν με το λιτό και ανεπιτήδευτο χαρακτήρα τους, όπου ο χρόνος κυλά αργά. Επισκέψου τα και άκουσέ τα να σου αφηγούνται το καθένα τη δική του μικρή ιστορία: όλα μαζί συνθέτουν τη μεγάλη ιστορία του τόπου.
Οι Ψαράδες, ένα από τα ομορφότερα χωριά της χώρας και το μοναδικό ελληνικό χωριό στη Μεγάλη Πρέσπα, έχουν χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός. Ξεχωρίζουν για τα πετρόχτιστα σπίτια και τη μοναδική τους θέα στη λίμνη. Από εδώ ξεκινούν και οι βαρκάδες που θα σε φέρουν στις βραχογραφίες και τα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας. Ο Άγιος Γερμανός είναι ίσως το πιο ζωντανό παράδειγμα παραδοσιακού χωριού στις Πρέσπες. Περπατώντας στα λιθόστρωτα δρομάκια του, περνάς δίπλα από αναπαλαιωμένα αρχοντικά και φτάνεις στον βυζαντινό ναό του Αγίου Γερμανού, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής. Λίγο πιο πέρα, ο παραδοσιακός νερόμυλος –ο μοναδικός που σώζεται από τους είκοσι που υπήρχαν κάποτε στην περιοχή– συνεχίζει να λειτουργεί, θυμίζοντας την καθημερινή ζωή αλλοτινών εποχών. Η Βυζαντινή Συλλογή του χωριού, που φιλοξενεί σημαντικά ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή, και το καταπράσινο τοπίο τριγύρω συμπληρώνουν την εμπειρία, κάνοντάς τον Άγιο Γερμανό έναν προορισμό που συνδυάζει ιστορία, παράδοση και γαλήνη.
Ξεχωριστή θέση στην τοπογραφία των Πρεσπών κατέχει ο Άγιος Αχίλλειος, το νησάκι στη Μικρή Πρέσπα που κατοικείται κανονικά και συνδέεται με την απέναντι όχθη μέσω μιας πεζογέφυρας 630 μέτρων. Εκεί, ανάμεσα σε λιμναία τοπία, καλαμιώνες και απόλυτη ησυχία, θα βρεις τα ερείπια της βυζαντινής βασιλικής του 10ου αιώνα, αφιερωμένης στον Άγιο Αχίλλειο, αλλά και τη Μονή της Παναγίας Πορφύρας του 15ου αιώνα. Αν καθίσεις στο μικρό νησί για καφέ ή φαγητό, ίσως δεις τους ερωδιούς να τσαλαβουτούν στα νερά της λίμνης. Η περιήγηση ανάμεσα στα λιγοστά πέτρινα σπίτια του Αγίου Αχιλλείου, με θέα που αγκαλιάζει όλη τη λίμνη, είναι εμπειρία που μένει για πάντα χαραγμένη στη μνήμη σου. Άλλα χωριά που αξίζει να εντάξεις στις διαδρομές σου είναι το Αντάρτικο, αλλοτινό κεφαλοχώρι με εντυπωσιακά πλινθόκτιστα αρχοντικά, το χωριό Κώττας για το σπουδαίο σπίτι-μουσείο του Καπετάν Κώττα, και ο Λαιμός, που είναι η έδρα του Δήμου Πρεσπών και φιλοξενεί σημαντικές υποδομές της περιοχής.
Δύο λίμνες, ένα κατοικημένο νησάκι, 16 χωριά και αμέτρητα φυσικά τοπία συνθέτουν το συναρπαστικό παζλ του Δήμου Πρεσπών, ενός προορισμού που συγκαταλέγεται στα ταξίδια ζωής. Κι αυτό δεν είναι σχήμα λόγου.
Στο βορειοδυτικό άκρο της Ελλάδας, εκεί όπου συναντιούνται τρεις χώρες και δύο λίμνες, απλώνεται ο Δήμος Πρεσπών, ένας τόπος πρωτόγνωρης γοητείας, που θα σε μαγέψει με την ποιητική ομορφιά του. Το ταξίδι σου ως εδώ θα δικαιώνεται κάθε στιγμή της διαδρομής σου: Θα δεις υπέροχους αργυροπελεκάνους να φτερουγίζουν πάνω από τη Μικρή Πρέσπα, μοναχικά ασκηταριά σκαρφαλωμένα στους βράχους της Μεγάλης Πρέσπας να αγναντεύουν το Τριεθνές (τα υδάτινα «σύνορα» Ελλάδας, Αλβανίας, Βόρειας Μακεδονίας), παραδοσιακές πλάβες, τις ξύλινες βαρκούλες των Πρεσπών, να γλιστρούν απαλά στα νερά των δυο λιμνών. Εδώ θα περπατήσεις στα μονοπάτια της μνήμης, θα ανακαλύψεις παραδοσιακά χωριά-τοπόσημα, όπως ο Άγιος Γερμανός, το Αντάρτικο και ο Κώττας, θα σταθείς μπροστά σε βυζαντινές τοιχογραφίες, θα αφήσεις το βλέμμα σου να ανοιχτεί σε ορίζοντες πλατιούς. Καλωσόρισες σε έναν τόπο-παλίμψηστο, όπου η ιστορία, ο πολιτισμός και η άγρια ζωή γράφουν μαζί ένα σπάνιο ταξιδιωτικό κεφάλαιο κι εσύ γίνεσαι κομμάτι του.
Δύο λίμνες, ένας κόσμος
Στη Μεγάλη και τη Μικρή Πρέσπα θα ζήσεις την εμπειρία ενός υγροτόπου διεθνούς σημασίας: πάνω από τα μισά είδη πουλιών, θηλαστικών και αμφίβιων της Ελλάδας έχουν βρει στον τόπο αυτόν το σπίτι τους. Στη Μικρή Πρέσπα θα συναντήσεις τη μεγαλύτερη αποικία αργυροπελεκάνων του κόσμου, ενώ στα βοσκοτόπια των Ψαράδων και του Αγίου Αχιλλείου μπορεί να δεις την αυτόχθονα αγελάδα-νάνο, είδος σπάνιο και προστατευόμενο, να βόσκει αμέριμνη. Οι δύο λίμνες μαζί με την περιοχή γύρω τους σχηματίζουν ένα από τα πιο σημαντικά οικοσυστήματα της Ευρώπης: υγρολίβαδα, καλαμιώνες, βραχώδεις ακτές και δάση με αιωνόβιους άρκευθους (κέδρους) κοντά στο όρος Ντέβας συγκροτούν έναν κόσμο φυσικής μαγείας που σε περιμένει να τον εξερευνήσεις.
Ένας ολόκληρος μοναστικός κόσμος στα βράχια
Πλωτές διαδρομές σε οδηγούν στα ασκηταριά και στις βραχογραφίες της Μεγάλης Πρέσπας: Λαξευμένοι στον βράχο ναΐσκοι, τοιχογραφίες αιώνων και ιστορίες ασκητισμού που αντηχούν μέσα από το πέτρινο σκοτάδι των σπηλαίων. Τα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας, που εγκαταλείφθηκαν στα τέλη του 15ου αιώνα, όταν οι μοναχοί έφυγαν για το Άγιο Όρος, παραμένουν σήμερα επισκέψιμα χάρη στις οργανωμένες βαρκάδες που ξεκινούν από το χωριό Ψαράδες.
Οι δραστηριότητες στη φύση απογειώνουν (ενίοτε κυριολεκτικά) την εμπειρία
Πεζοπορίες σε μαγεμένα δάση και παραλίμνιες διαδρομές, ποδηλασία, βαρκάδες, καγιάκ στα σχεδόν πάντα γαλήνια νερά των λιμνών… και για τους πιο περιπετειώδεις, αλεξίπτωτο πλαγιάς πάνω από το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών είναι μερικές μόνο από τις δραστηριότητες που κάνουν κάθε εποχή στις Πρέσπες εμπειρία ζωής. Ειδικά για τον χειμώνα, το Χιονοδρομικό Βίγλας-Πισοδερίου είναι δίπλα και σε περιμένει να δοκιμάσεις τις δυνάμεις σου στο χιόνι.
Γεύση από Πρέσπες
Η κουζίνα των Πρεσπών είναι συναρπαστική στην απλότητά της και βαθιά δεμένη με τον τόπο. Το περίφημο φασόλι Πρεσπών, προϊόν ΠΓΕ, πρωταγωνιστεί σε κάθε τραπέζι, δίπλα στα γριβάδια στο φούρνο ή στο τηγάνι και τα τσιρόνια, που αποξηραίνονται και σερβίρονται ως εκλεκτός τσιπουρομεζές. Ξεχωρίζουν επίσης οι χειροποίητες πίτες με χόρτα ή πιπεριές, αλλά και το λεγόμενο χαβιάρι Πρεσπών, άλειμμα από ψητή πιπεριά Φλωρίνης, που μπορείς να προμηθευτείς για το σπίτι μαζί με άλλα ντόπια προϊόντα από τοπικά καταστήματα.
Λίμνες-καθρέφτες των αιώνων
Την ιστορία των Πρεσπών μην την ψάξεις μονάχα στα βιβλία του χθες. Είναι παρούσα σε κάθε πέτρα, σε κάθε όχθη, σε κάθε μονοπάτι τους. Από τη νεολιθική εποχή έως τις πιο ταραγμένες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ο τόπος αυτός κουβαλά μνήμες χιλιετιών και σου αποκαλύπτει ένα παρελθόν που συνομιλεί διαρκώς με το τοπίο.
Η ανθρώπινη παρουσία ξεκινά από τη Νεολιθική Εποχή (κι αυτό είναι παλιά, πολύ παλιά, περίπου το 7000 π.Χ.) και συνεχίζεται με ίχνη από τις εποχές Χαλκού και Σιδήρου. Στον Άγιο Αχίλλειο έχουν βρεθεί αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και επιγραφές ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων∙ οι λίμνες στην αρχαιότητα λέγονταν Μικρή και Μεγάλη Βρυγηίς, και από τον 5ο αιώνα π.Χ. ανήκαν στο μακεδονικό κράτος, πριν περάσουν στη ρωμαϊκή επαρχία του Ιλλυρικού.
Στα τέλη του 10ου αιώνα, ο τσάρος Σαμουήλ κάνει την Πρέσπα κέντρο της εξουσίας του: μεταφέρει εδώ από τη Λάρισα τα λείψανα του Αγίου Αχιλλείου και χτίζει τη μεγάλη βασιλική στο ομώνυμο νησί. Ο Βασίλειος Β’ επαναφέρει τη βυζαντινή κυριαρχία και –κατά τις μαρτυρίες– κτίζει δύο φρούρια, τη «Βασιλίδα» και το «Κωνστάντιον». Τον 14ο αιώνα ακολουθεί η σερβική κυριαρχία, η οποία διακόπτεται το 1395, οπότε και η περιοχή περνά στον έλεγχο των Οθωμανών. Τότε αναπτύσσεται έντονη μοναστική ζωή: ασκηταριά, ναοί, μονές και ερημητήρια σχηματίζουν ένα μοναδικό μωσαϊκό πίστης και τέχνης που σώζεται έως σήμερα.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα, οι Πρέσπες γίνονται πεδίο του Μακεδονικού Αγώνα με πρωταγωνιστές οπλαρχηγούς όπως ο Καπετάν Κώττας από τη Ρούλια (σημερινό Κώττα), οι αδελφοί Νταλίπη από τη Σφήκα, ο Παύλος Κύρου από το Ανταρτικό και ο Λάζος Τσάμης από το Πισοδέρι. Από το Πισοδέρι καταγόταν επίσης ο Νικόλαος Κασομούλης, Μακεδόνας αγωνιστής του ’21 και ιστορικός, που κατέγραψε την πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου, καθώς και τους αγώνες και τον θάνατο του Καραϊσκάκη.
Η απελευθέρωση έρχεται τον Νοέμβριο του 1912, ενώ στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή αποτέλεσε πεδίο συγκρούσεων. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, από την Κρυσταλλοπηγή ξεκινά η αντεπίθεση που οδηγεί στην κατάληψη της Κορυτσάς στις 22 Νοεμβρίου του 1940. Ο Εμφύλιος αφήνει βαθιές χαρακιές: σπήλαια-καταφύγια, νοσοκομεία ανταρτών, χωριά που ερημώνουν. Από τους 7.000 κατοίκους που ζούσαν εδώ πριν τον πόλεμο, το 1951 στην περιοχή απομένουν μόλις 1.500. Εποικισμοί Βλάχων κτηνοτρόφων το 1953 δίνουν δημογραφική ανάσα, χωρίς όμως να αντιστρέψουν την τάση μείωσης του πληθυσμού. Οι Πρέσπες παραμένουν σήμερα ο πιο αραιοκατοικημένος δήμος της χώρας: ένας ατόφιος επίγειος παράδεισος, όπου το μακραίωνο ιστορικό φορτίο συναντά το ανυπέρβλητο φυσικό κάλλος και ο άνθρωπος δίνει χώρο στη φύση να υπάρξει.
Τα κορυφαία αξιοθέατα στον Δήμο Πρεσπών
Ιστορικές μονές και εκκλησιές, ασκηταριά σκαρφαλωμένα στους βράχους, χωριά που κρατούν ζωντανή τη μνήμη, μουσεία που αφηγούνται αγώνες. Κάθε στάση εδώ σου ανοίγει και ένα νέο κεφάλαιο: της ιστορίας, της φύσης, της πίστης.
Βασιλική Αγίου Αχιλλείου
Στο νησάκι του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα, ανάμεσα σε πέτρες με χαραγμένους πάνω τους αιώνες ιστορίας, στέκονται τα ερείπια μιας από τις πιο εμβληματικές βυζαντινές βασιλικές της Ελλάδας. Χτισμένη από τον τσάρο Σαμουήλ στα τέλη του 10ου αιώνα (από το 986 ως το 990 μ.Χ.) για να στεγάσει το σκήνωμα του Αγίου Αχιλλείου, η τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα με τις διαστάσεις και την αρχιτεκτονική της. Το βαθμιδωτό σύνθρονο στην αψίδα μαρτυρά τον επισκοπικό της χαρακτήρα, ενώ στο διακονικό σώζεται κιβωτιόσχημος τάφος που αποδίδεται στον ίδιο τον Άγιο. Τα σωζόμενα σπαράγματα τοιχογραφιών του 11ου και 12ου αιώνα αποτυπώνουν επάνω τους τις ανακαινίσεις και τις εποχές που πέρασε το μνημείο. Η διαδρομή ως εκεί, μέσω της πεζογέφυρας που διασχίζει τη λίμνη, είναι από μόνη της εμπειρία –σαν να περνάς στο παρελθόν, σε έναν τόπο όπου η φύση αγκαλιάζει την ιστορία.
Μονή Παναγίας Πορφύρας
Στο νοτιοανατολικό άκρο του Αγίου Αχιλλείου, κρυμμένη μέσα στην ησυχία του νησιού, βρίσκεται η Μονή της Παναγίας Πορφύρας, ένα από τα πιο μυστηριακά και συγκινητικά μνημεία των Πρεσπών. Από το άλλοτε ακμαίο μοναστήρι σώζεται σήμερα το μονόχωρο καθολικό, πλήρωςαποκατεστημένο, με μεταγενέστερη προσθήκη νάρθηκα, καθώς και κάποια λείψανα από κελιά και βοηθητικούς χώρους. Οι τοιχογραφίες του 1524 στον κυρίως ναό και του 1741 στον νάρθηκα, έργο των αδελφών Κωνσταντίνου και Αθανασίου από την Κορυτσά, αφηγούνται δύο εποχές πίστης και τέχνης. Η επίσκεψη στη Μονή δεν είναι απλώς μια στάση στο πρόγραμμά σου, είναι εμπειρία σχεδόν κατανυκτική που θα θυμάσαι καιρό.
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου κοντά στην Πύλη
Στη δυτική όχθη της Μικρής Πρέσπας, κοντά στο χωριό Πύλη, θα δεις τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μνημεία της περιοχής. Ο ναός, τρίκογχος σταυροειδής εγγεγραμμένος, χρονολογείται στον 14ο αιώνα και ξεχωρίζει για τον πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο στις όψεις του. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα διατηρούσε μεγάλο μέρος της ανωδομής και τον τρούλο του, ο οποίος κατέρρευσε πιθανότατα κατά την ιταλική κατοχή. Στο εσωτερικό, σώζονται σπαράγματα τοιχογραφιών –μορφές στρατιωτικών αγίων και τμήμα αγγέλου– που χρονολογούνται μετά τα μέσα του 14ου αιώνα. Αν και δεν σώζεται ολόκληρος, ο ναός είναι καθηλωτικός, έτσι όπως στέκει σιωπηλός μέσα στο γαλήνιο τοπίο.
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου («Αγία Σωτήρα») κοντά στο Πλατύ
Λίγο έξω από το χωριό Πλατύ, ένας απέριττος εξωτερικά, μονόχωρος ξυλόστεγος ναός του 1591 σε εκπλήσσει με τον πλούτο του εσωτερικού του. Παρότι είναι αφιερωμένος στον Άγιο Νικόλαο, οι κάτοικοι τον γνωρίζουν ως Αγία Σωτήρα (Μεταμόρφωση του Σωτήρος). Το εσωτερικό του κοσμούν τρεις ζωγραφικές ζώνες: στη χαμηλότερη, ολόσωμοι άγιοι και προτομές· στις ανώτερες, το Δωδεκάορτο, τα Πάθη του Χριστού και η Κοίμηση της Θεοτόκου. Στην αψίδα δεσπόζει η Παναγία Βλαχερνίτισσα με τον Μελισμό και μορφές Ιεραρχών. Οι διαφοροποιήσεις στο ύφος και τη δεξιοτεχνία των τοιχογραφιών μαρτυρούν το χέρι περισσότερων του ενός ζωγράφων, οι οποίοι ωστόσο ακολουθούν τη ζωγραφική παράδοση των εργαστηρίων της ευρύτερης περιοχής των Πρεσπών, της Καστοριάς και της Αχρίδας. Ένα μικρό, αλλά λαμπρό δείγμα της εκκλησιαστικής τέχνης της εποχής, που φανερώνει πώς η απλότητα μπορεί να κρύβει μεγαλείο.
Ιερός Ναός Αγίας Άννας κοντά στον Λευκώνα
Στη βορειοανατολική όχθη της Μικρής Πρέσπας σε περιμένουν τα μοναχικά ερείπια της παραλίμνιας εκκλησίας της Αγίας Άννας. Πρόκειται για τρίκογχο ναό με τρούλο, που χρονολογείται κατά πάσα πιθανότητα στα τέλη του 10ου με αρχές του 11ου αιώνα, διατηρεί ακόμη τμήματα τοιχογραφιών του 11ου αιώνα και είναι από τα μνημεία εκείνα που σε κάνουν να νιώθεις πως ακουμπάς τον χρόνο –με πέτρα, πλίνθο και χρώμα.
Ιερός Ναός Αγίου Γερμανού
Στην καρδιά του ομώνυμου οικισμού δεσπόζει ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία των Πρεσπών , ο Ιερός Ναός του Αγίου Γερμανού. Χτισμένος στις αρχές του 11ου αιώνα και αφιερωμένος στον Πατριάρχη Γερμανό Α΄ Κωνσταντινουπόλεως, ο ναός ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο. Το σχήμα του σταυρού διαγράφεται καθαρά τόσο στο εσωτερικό όσο και στην εξωτερική όψη. Στο εσωτερικό του διατηρούνται τρεις διακριτές φάσεις τοιχογραφιών (του 11ου, του 12ου-13ου αιώνα και του 1743, επί επισκόπου Παρθενίου) που συνθέτουν ένα ζωντανό χρονικό πίστης και τέχνης. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Παντοκράτορας στον τρούλο, η Θεοτόκος Δεομένη στην αψίδα και το Δωδεκάορτο που απλώνεται περιμετρικά, κάνοντας τον ναό ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της μακραίωνης ιστορίας των Πρεσπών.
Νερόμυλος Αγίου Γερμανού
Χτισμένος το 1930, ο παραδοσιακός νερόμυλος του Αγίου Γερμανού είναι ο μοναδικός από τους είκοσι ιστορικούς νερόμυλους των Πρεσπών που έχει πλήρως αποκατασταθεί και επιβιώνει μέχρι σήμερα. Το ισόγειο πέτρινο κτίσμα με την ξύλινη στέγη εξυπηρετούσε τριπλή χρήση: Ήταν μύλος για το άλεσμα των σιτηρών, νεροτριβή για το πλύσιμο των υφασμάτων και μαντάνι για το φούσκωμα και πήξιμο των υφαντών. Σήμερα, λειτουργεί ως επισκέψιμο μνημείο, προσφέροντας μια ζωντανή εικόνα της αγροτικής ζωής του παρελθόντος και της εποχής όπου το νερό κινούσε τον μόχθο και την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Info: Διαφορετικό ωράριο ανά εποχή | Επικοινώνησε πρώτα με την Εταιρία Προστασίας Πρεσπών: 23850 51211, 23850 51233 | Είσοδος: δωρεάν | Πρόσβαση ΑμεΑ: όχι.
Ιερός Ναός Υπαπαντής στον Λαιμό
Στις παρυφές του Λαιμού, ο μικρός, μονόχωρος ξυλόστεγος ναός της Υπαπαντής στέκει διακριτικός, δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 16ου αιώνα. Χτισμένος και αγιογραφημένος το 1591 από ντόπιο εργαστήριο, εντυπωσιάζει με την απλότητα και τη χάρη του. Η Πλατυτέρα στο ιερό, η παράσταση του Μελισμού, η Άκρα Ταπείνωσις και οι μορφές των Αγίων Στέφανου, Αθανασίου, Συμεών του Στυλίτη και Κυρίλλου αποτελούν τις καλύτερα σωζόμενες τοιχογραφίες του. Αξίζει αναμφίβολα την επίσκεψή σου.
Μονή Αγίας Τριάδας Πισοδερίου
Μέσα στο δάσος, στη θέση Εικόνα, 4 χιλιόμετρα έξω από το Πισοδέρι, στέκει η Μονή Αγίας Τριάδας, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της νεότερης ιστορίας των Πρεσπών. Το καθολικό, μονόχωρο και τρουλαίο, χρονολογείται κατά την παράδοση στο 1050 (όπως μαρτυρά η εντοιχισμένη πέτρινη πλάκα πάνω από τη δυτική είσοδο), αν και νεότερες έρευνες τοποθετούν την κατασκευή του πολύ αργότερα, στον 18ο αιώνα. Το βέβαιο πάντως είναι ότι στους αιώνες που ακολούθησαν, η μονή απέκτησε ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα: Από το 1850 ως το 1870 λειτούργησε εδώ Ιεροδιδασκαλείο και το 1867 ιδρύθηκε η Νέα Φιλική Εταιρεία που προετοίμασε τον Μακεδονικό Αγώνα (1903-1908) κατά τη διάρκεια του οποίου η μονή έγινε βάση αντάρτικων σωμάτων, προτού πυρποληθεί το 1905 από τους Βούλγαρους Κομιτατζήδες. Σήμερα, το καθολικό και τα ερείπια των κελιών και του καμπαναριού, αλλά και ένα τμήμα από την πύλη του συγκροτήματος, διατηρούν τη μνήμη ενός τόπου που υπήρξε σταυροδρόμι πίστης, παιδείας και αγώνων για την ελευθερία.
Τα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας
Ιστορικές μονές και εκκλησιές, ασκηταριά σκαρφαλωμένα στους βράχους, χωριά που κρατούν ζωντανή τη μνήμη, μουσεία που αφηγούνται αγώνες. Κάθε στάση εδώ σου ανοίγει και ένα νέο κεφάλαιο: της ιστορίας, της φύσης, της πίστης.
Ασκηταριό Μεταμόρφωσης του Σωτήρος
Στη νότια όχθη της Μεγάλης Πρέσπας, δυτικά των Ψαράδων, σε ένα αβαθές σπηλαίωμα πάνω από μικρή παραλία, βρίσκεται το Ασκηταριό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Ο μονόχωρος ναΐσκος, που χρονολογείται στον 13ο αιώνα, αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα δείγματα μοναχικής ζωής στην περιοχή. Παρά τη φθορά του χρόνου, διατηρεί ίχνη τοιχογραφιών που μαρτυρούν την παλιά του διακόσμηση, ενώ η τοποθεσία του, ανάμεσα σε βράχο και νερό, χαρίζει στο τοπίο μια σπάνια αίσθηση γαλήνης και ιερότητας.
Ασκηταριό Μικρής Ανάληψης
Σκαρφαλωμένο κι αυτό στον βράχο, το Ασκηταριό της Μικρής Ανάληψης αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της μοναστικής ζωής των Πρεσπών. Ο μονόχωρος μικρός ναός, που χρονολογείται στον 15ο αιώνα, διατηρεί στο εσωτερικό του τον τοιχογραφικό διάκοσμο από τον χώρο του ιερού, με χαρακτηριστική λιτότητα και δύναμη έκφρασης. Η πρόσβαση είναι δύσκολη, αλλά η θέα στη λίμνη και η αίσθηση του απομονωμένου καταφυγίου θα σε αποζημιώσουν.
Ασκηταριό Παναγίας Ελεούσας
Ψηλά, στο ανώτερο σημείο ενός εντυπωσιακού σπηλαίου με θέα στη Μεγάλη Πρέσπα, βρίσκεται το Ασκηταριό της Παναγίας Ελεούσας. Ο μικρός, μονόχωρος, καμαροσκέπαστος ναός, που προσεγγίζεται από 70 πέτρινα σκαλιά λαξευμένα στον βράχο, είναι στολισμένος εξωτερικά με ζωγραφική που μιμείται κεραμοπλαστικό διάκοσμο, ενώ στο εσωτερικό του σώζονται σε εξαιρετική κατάσταση τοιχογραφίες του 1409-1410. Στο δυτικό αέτωμα δεσπόζει η Παναγία δεξιοκρατούσα, ζωγραφισμένη μέσα σε τυφλό τόξο, με τα κατάλοιπα των κελιών των ασκητών να σώζονται γύρω από τον ναό. Η θέση του, η μαγευτική θέα και η εσωτερική του γαλήνη το κάνουν ένα από τα πιο μυσταγωγικά σημεία της λίμνης.
Ασκηταριό Αγίου Αθανασίους
Το Ασκηταριό του Αγίου Αθανασίου είναι το μοναδικό από τα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας που μπορείς να προσεγγίσεις όχι μόνο με τη βάρκα, αλλά και περπατώντας το σύντομο μονοπάτι από το χωριό Ψαράδες. Ο μικρός, μονόχωρος ναΐσκος του 15ου αιώνα έχει υποστεί φθορές από πτώσεις βράχων, όμως στον χώρο του ιερού διατηρούνται ορισμένες τοιχογραφίες που μαρτυρούν τη μακρά παράδοση της βυζαντινής ζωγραφικής στην περιοχή. Σιωπηλό και λιτό, μέσα στη φύση, αποπνέει την ηρεμία και τη δύναμη που αναζητούσαν οι ερημίτες της Πρέσπας.
Βραχογραφίες νοτιοδυτικής όχθης
Κατά μήκος της νοτιοδυτικής όχθης της Μεγάλης Πρέσπας, στους βράχους διακρίνονται ζωγραφισμένες μορφές που κάποτε κοσμούσαν το εσωτερικό μικρών ναών-ασκηταριών. Σε μια αβαθή κόγχη λαξευμένη στο βράχο διακρίνεται η Παναγία Βλαχερνίτισσα με επιγραφή του 1455, ενώ λίγο πιο πέρα η Παναγία Ελεούσα του 1373, στο εσωτερικό της σπηλιάς της, παραμένει σχεδόν ανέγγιχτη από τον χρόνο. Οι βραχογραφίες είναι ορατές μόνο από τη βάρκα, καθώς περιηγείσαι στα νερά της Μεγάλης Πρέσπας, χαζεύοντας την ακτή να μεταμορφώνεται σε υπαίθριο τέμπλο, όπου η φύση και η πίστη γίνονται ένα.
Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Καπετάν Κώττα
Στο χωριό Κώττας, που λεγόταν Ρούλια πριν πάρει το όνομα του σπουδαίου Μακεδονομάχου, το αναπαλαιωμένο διώροφο σπίτι του οπλαρχηγού Καπετάν Κώττα (Κωνσταντίνου Χρήστου) στεγάζει σήμερα το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, που λειτουργεί από το 1995. Ένα από τα πλουσιότερα αρχοντικά της περιοχής, ξεχωρίζει τόσο για την αρχιτεκτονική του όσο και για τον συμβολισμό του: από κατοικία έγινε τόπος μνήμης και ιστορίας. Στο ισόγειο φιλοξενούνται παραδοσιακά οικιακά σκεύη και εργαλεία, ενώ στον επάνω όροφο εκτίθενται όπλα του Αγώνα, μετάλλια, φωτογραφίες οπλαρχηγών, φορεσιές της οικογένειας Κώττα και μια βιβλιοθήκη, προσφορά του Συλλόγου Γυναικών Δυτικής Μακεδονίας. Ένα μουσείο-σύμβολο και ταυτόχρονα ένα μνημείο ζωντανό, που κρατά άσβεστη τη μνήμη και την προσφορά της περιοχής στην ιστορία.
Τα σπήλαια σε Πύλη και Βροντερό
Σπήλαιο «Ζαχαριάδη» κοντά στην Πύλη
Περίπου ένα χιλιόμετρο δυτικά της Πύλης, ένα ανηφορικό, κλιμακωτό μονοπάτι σε οδηγεί σε πλάτωμα, καλά κρυμμένο μέσα στο δάσος. Εκεί, το σπήλαιο, που κατά τον Εμφύλιο λειτούργησε ως κρησφύγετο του γενικού γραμματέα του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη και ως χώρος διεξαγωγής των εμπιστευτικών συνεδριάσεων του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, κρατά ακόμη κάτι από την ατμόσφαιρα μιας ταραγμένης εποχής.
Σπήλαιο «Νοσοκομείο Ανταρτών» κοντά στο Βροντερό
Στον αγροτικό δρόμο προς το ερειπωμένο σήμερα χωριό Αγκαθωτό, το σπήλαιο που λειτούργησε ως χώρος περίθαλψης τραυματιών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος κατά τους τελευταίους μήνες του Εμφυλίου σε φέρνει αντιμέτωπο με την πιο ανθρώπινη, σπαρακτική πλευρά του πολέμου: περίθαλψη, αγωνία, επιβίωση. Θα το βρεις 3 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Βροντερού.
Όσα συμβαίνουν και δεν πρέπει να χάσεις
Η ζωή στις Πρέσπες είναι άρρηκτα δεμένη με τις εποχές, τη γη και τους ανθρώπους της. Τα έθιμα και οι γιορτές κρατούν ζωντανή τη μνήμη και φέρνουν κοντά κατοίκους και επισκέπτες, σε στιγμές που η παράδοση συναντά τη χαρά και τη συμμετοχή στο γλέντι.
Το Άναμμα των Φωτιών
Κάθε Δεκέμβριο, οι πλατείες των χωριών φωτίζονται από μεγάλες φωτιές που ανάβουν οι κάτοικοι, συνεχίζοντας ένα πανάρχαιο έθιμο με διττό συμβολισμό. Από τη μια πλευρά, οι φωτιές συνδέονται με τις ρωμαϊκές γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου, σύμβολα αναγέννησης και φωτός· από την άλλη, με τη χριστιανική παράδοση και τις φωτιές των βοσκών που ζέσταναν τον νεογέννητο Χριστό. Με τραγούδια, κρασί και τοπικά εδέσματα, το έθιμο κορυφώνεται στις 23 Δεκεμβρίου. Σε ορισμένα χωριά, ωστόσο, οι φωτιές ανάβουν σε διαφορετικές ημερομηνίες, πάντα μέσα στην εορταστική περίοδο.
Τα «Πρέσπεια»
Κάθε Αύγουστο, το μικρό νησί του Αγίου Αχιλλείου μεταμορφώνεται σε πλωτή σκηνή μέσα στη λίμνη. Τα «Πρέσπεια», ένας από τους πιο γνωστούς πολιτιστικούς θεσμούς της Βόρειας Ελλάδας, φιλοξενούν συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και εικαστικά δρώμενα, προσελκύοντας επισκέπτες απ’ όλη τη χώρα και το εξωτερικό. Στις όχθες της λίμνης, κάτω από τον έναστρο ουρανό, η τέχνη και η φύση συναντιούνται με τρόπο μοναδικό, κάνοντας τις Πρέσπες έναν τόπο-σύμβολο πολιτισμού και έμπνευσης.
Οι «Γεύσεις Πρεσπών»
Στον Λαιμό, την καρδιά του Δήμου Πρεσπών, κάθε χρόνο η γαστρονομία έχει τη δική της γιορτή. Οι «Γεύσεις Πρεσπών» συνεχίζουν την παράδοση της παλιάς «Γιορτής Φασολιού και Τσιρονιού», παρουσιάζοντας πλέον όλα τα τοπικά προϊόντα του τόπου: φασόλια, πιπεριές, βότανα, γαλακτοκομικά και ψάρια της λίμνης. Στην πλατεία στήνονται πάγκοι παραγωγών, προσφέρονται τοπικά εδέσματα, διοργανώνονται γαστρονομικά events και καλλιτεχνικά προγράμματα. Μια γιορτή της γεύσης και της φιλοξενίας, που τιμά την παραγωγή και τη ζωή στις Πρέσπες.
Δραστηριότητες στις Πρέσπες
Οι Πρέσπες είναι τόπος που ζει και αναπνέει έξω στη φύση. Εδώ δεν παρατηρείς απλώς το τοπίο, το βιώνεις. Αν αγαπάς τις υπαίθριες εμπειρίες, έχεις να διαλέξεις ανάμεσα σε βουνό, λίμνη και ουρανό, σε δραστηριότητες που ταιριάζουν σε κάθε εποχή και διάθεση.
Πλωτή περιήγηση στα ασκηταριά
Από το χωριό Ψαράδες ξεκινούν οι βαρκάδες που σε ταξιδεύουν κατά μήκος της Μεγάλης Πρέσπας. Με τις μικρές ξύλινες βάρκες που αποπλέουν καθημερινά από το λιμανάκι του χωριού, θα περιηγηθείς στα νερά της λίμνης, παρατηρώντας πουλιά να φτερουγίζουν πλάι σου, μαθαίνοντας ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορία και τον φυσικό πλούτο της λίμνης και πλησιάζοντας στα βράχια για να δεις από κοντά τα ασκηταριά και τις βυζαντινές βραχογραφίες, που αφηγούνται αιώνες μοναχικής ζωής και πίστης. Καθώς η βάρκα γλιστρά ήσυχα στα νερά, ο χρόνος μοιάζει να σταματά, και η σιωπή του τοπίου μετατρέπεται σε εμπειρία βαθιά πνευματική και βιωματική –μια από τις ωραιότερες που μπορείς να ζήσεις στις Πρέσπες.
Πεζοπορία και ποδηλασία
Οι Πρέσπες είναι φτιαγμένες για εξερεύνηση: με τα πόδια ή με ποδήλατο, κάθε διαδρομή σε φέρνει πιο κοντά στη φύση, στα χωριά και στις λίμνες τους. Τα μονοπάτια περνούν μέσα από δάση, παραλίμνιες εκτάσεις και ιστορικούς οικισμούς, προσφέροντας μοναδικές εναλλαγές τοπίου και μια ησυχία ονειρική. Από σύντομες βόλτες γύρω από τη Μικρή Πρέσπα έως απαιτητικές πορείες στα γύρω βουνά, η πεζοπορία εδώ είναι μια εμπειρία αυθεντικής επαφής με το τοπίο και τη ζωή του. Αν προτιμάς τους δύο τροχούς, η ποδηλασία ανάμεσα στη Μεγάλη και τη Μικρή Πρέσπα χαρίζει μοναδικές εικόνες: ήπιες διαδρομές ιδανικές για οικογένειες, αλλά και πιο απαιτητικές για έμπειρους ποδηλάτες, πάντα με φόντο τα νερά, τα πουλιά και την αίσθηση απόλυτης ελευθερίας.
Καγιάκ στις λίμνες
Κάνε κουπί στα ήρεμα νερά της Μεγάλης ή της Μικρής Πρέσπας και γνώρισε τον τόπο από μια άλλη οπτική. Περνώντας δίπλα σε καλαμιώνες, βράχια και μικρές απομονωμένες παραλίες, θα δεις από κοντά τα σπάνια πουλιά που βρίσκουν εδώ καταφύγιο. Είτε είσαι αρχάριος/α είτε έμπειρος/η στο σπορ, το καγιάκ είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους να βιώσεις τη γαλήνη του τοπίου.
Παρατήρηση πουλιών
Αληθινός παράδεισος για τους απανταχού birdwatchers, ο υδροβιότοπος των Πρεσπών είναι παγκοσμίως γνωστός (μεταξύ άλλων και) για τη μεγαλύτερη αποικία αργυροπελεκάνων στον κόσμο. Πάρε κιάλια και περιηγήσου στις όχθες: θα δεις ερωδιούς, κορμοράνους και πλήθος υδρόβιων ειδών. Η παρατήρηση πουλιών εδώ δεν είναι απλώς δραστηριότητα, είναι βίωμα επαφής με το οικοσύστημα.
Χειμερινά σπορ
Είσαι λάτρης του χιονιού; Λίγα χιλιόμετρα μακριά από τις Πρέσπες, στο δρόμο για τη Φλώρινα, το Χιονοδρομικό Κέντρο Βίγλας-Πισοδερίου σε περιμένει με πίστες για όλα τα επίπεδα σκι και snowboard, σε ένα από τα πιο όμορφα φυσικά τοπία της Ελλάδας. Η θέα προς τις γύρω βουνοκορφές είναι μαγευτική και όταν πέφτει ο ήλιος, η περιοχή μεταμορφώνεται σε ιδανικό σκηνικό για ζεστό κρασί και ξεκούραση.
Αλεξίπτωτο πλαγιάς
Αν θες να δεις τις Πρέσπες από ψηλά, πάρε φόρα και …απογειώσου. Το αλεξίπτωτο πλαγιάς εδώ προσφέρει μια εμπειρία ζωής: Πετάς ανάμεσα στους πελεκάνους, με τις λίμνες και τα βουνά να απλώνονται από κάτω σου σαν ζωγραφιά. Απογειώνεσαι πάνω από το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών, αφήνοντας τον άνεμο να σε οδηγήσει σε μια θέα που κόβει την ανάσα. Η σιωπή του αέρα, το απέραντο γαλαζοπράσινο που απλώνεται μπροστά σου και η αίσθηση απόλυτης ελευθερίας δημιουργούν μια εμπειρία που δεν ξεχνιέται ποτέ, έναν ύμνο στη φύση και στην εναλλακτική εξερεύνηση.
Ταξίδι στη γεύση των Πρεσπών
Η γαστρονομία των Πρεσπών είναι κομμάτι της ταυτότητας του τόπου –απλή, γήινη, γενναιόδωρη. Εδώ, το φαγητό είναι τρόπος ζωής που συνδέεται με τις εποχές, τη γη και το νερό των λιμνών. Οι συνταγές της περιοχής γεννήθηκαν μέσα σε φτωχικά, αλλά πλούσια σε φαντασία, σπιτικά. Το φασόλι Πρεσπών, προϊόν ΠΓΕ, είναι ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής, μαγειρεμένο σε φασολάδα ή στον φούρνο με ντομάτα και μυρωδικά.
Από τις λίμνες έρχεται το γριβάδι, που ετοιμάζεται παραδοσιακά στο τηγάνι ή στον φούρνο, και τα τσιρόνια, τα μικρά ψάρια που αποξηραίνονται και σερβίρονται ως μεζές μαζί με τοπικό κρασί ή τσίπουρο. Πλάι τους, θα δοκιμάσεις το περίφημο «χαβιάρι Πρεσπών», ένα πικάντικο άλειμμα από ψητή πιπεριά Φλωρίνης, λάδι και μυρωδικά, απλό αλλά ακαταμάχητο.
Στην ενδοχώρα, τα πιάτα με κρέας από ντόπια βοοειδή ξεχωρίζουν για τη φυσική τους νοστιμιά, μαγειρεμένα παραδοσιακά στη γάστρα ή στη φωτιά. Και φυσικά, καμία γεύση Πρεσπών δεν είναι ολοκληρωμένη χωρίς τις χειροποίητες πίτες: πιπερόπιτες, χορτόπιτες και τυρόπιτες, με σπιτικό φύλλο και αρώματα από φρέσκα βότανα.
Από τα απλά πιάτα των ταβερνών μέχρι τα εδέσματα που σερβίρονται στις γιορτές, οι Πρέσπες κρατούν ζωντανή μια κουζίνα που τιμά την παράδοση και τη φύση. Είναι μια κουζίνα αυθεντική, ριζωμένη στη γη και στα νερά της, που σε κάνει να καταλάβεις πως η γεύση εδώ δεν είναι απλώς εμπειρία, είναι μνήμη.
